Phát triển thị trường nội địa không chỉ là bán thêm sản phẩm mà còn phải hướng đến “lối sống Việt Nam”, trong đó nội thất trở thành một phần của không gian sống và thể hiện bản sắc văn hóa. Lợi thế của doanh nghiệp nội thất Việt Nam, vì vậy, cần được xây dựng từ khả năng hiểu người Việt, hiểu văn hóa Việt và chuyển hóa những giá trị đó thành sản phẩm phù hợp.
Ông Nguyễn Hoài Bảo, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hội Mỹ nghệ và Chế biến gỗ TP. Hồ Chí Minh, ngành gỗ Việt Nam đã khẳng định năng lực sản xuất và vị thế trên thị trường quốc tế. Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ đạt khoảng 17,2 tỷ USD, riêng thị trường Hoa Kỳ đạt gần 9,5 tỷ USD. Trong 8 tháng năm 2026, xuất khẩu tiếp tục đạt gần 11,7 tỷ USD. Những kết quả này cho thấy doanh nghiệp gỗ và nội thất Việt Nam đã có năng lực sản xuất, quản trị và đáp ứng các thị trường quốc tế có yêu cầu cao.
Tuy nhiên, cùng với năng lực đã được chứng minh trên thị trường toàn cầu, ngành gỗ cần đặt ra câu hỏi về khả năng xây dựng một thị trường đủ mạnh ngay tại Việt Nam. Với quy mô dân số trên 100 triệu người, quá trình đô thị hóa và nhu cầu ngày càng cao đối với nhà ở, xây dựng và không gian sống, thị trường nội địa được đánh giá là dư địa mà ngành gỗ cần có chiến lược khai thác dài hạn. Nếu xuất khẩu giúp doanh nghiệp khẳng định năng lực trên thế giới, thị trường trong nước đủ mạnh sẽ tạo thêm nền tảng để ngành phát triển ổn định và bền vững hơn.
Ông Ngô Sỹ Hoài, Tổng Thư ký Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam (VIFOREST), thị trường nội địa đang có dư địa tăng trưởng đáng kể với quy mô khoảng 5 tỷ USD năm 2025 và có thể đạt khoảng 7 tỷ USD vào năm 2030 nếu tăng trưởng bình quân 7%/năm; khoảng 7,35 tỷ USD nếu tăng trưởng 8% và 7,7 tỷ USD với kịch bản 9%.
Nhu cầu cũng không chỉ nằm ở đồ nội thất gia đình mà mở rộng sang gỗ xây dựng, nội – ngoại thất cho văn phòng, khách sạn, không gian công cộng, giấy và bao bì. Năng lượng biomass và vật liệu sinh học cũng được xem là những hướng sử dụng gỗ mới.
Tuy nhiên, theo ông Ngô Sỹ Hoài, thị trường đồ gỗ và nội thất trong nước hiện còn phân mảnh, với sự tham gia của nhiều làng nghề, hộ sản xuất và doanh nghiệp nhỏ nhưng thiếu hệ thống tiêu chuẩn chung. Người tiêu dùng cũng khó tiếp cận thông tin về nguồn gốc gỗ, hóa chất sử dụng, mức phát thải formaldehyde, độ ẩm, độ bền và chế độ bảo hành sản phẩm. Vì vậy, đã đến lúc, ngành gỗ Việt Nam cần xác định rõ, tiêu dùng nội địa là một động lực tăng trưởng chính chứ không phải “chỉ bán cho vui”.
Thực tế cho thấy một số doanh nghiệp đã chủ động chuyển hướng, coi thị trường nội địa là một không gian để xây dựng thương hiệu và tạo giá trị thay vì chỉ mở thêm kênh bán hàng. Ông Nguyễn Vĩnh Nam, Phó Tổng Giám đốc điều hành Usofa, cho biết, sau nhiều năm làm việc với các doanh nghiệp nội thất Mỹ mua hàng tại Việt Nam, ông Nam nhận thấy sản phẩm xuất khẩu thường có tiêu chuẩn, thông tin chất lượng và chi phí cấu thành khá rõ ràng. Trong khi đó, tại thị trường trong nước, người mua đôi khi phải dựa nhiều vào niềm tin cảm tính đối với nơi bán hàng.
Nhu cầu của người tiêu dùng trong nước ngày càng tăng cùng với sự thay đổi về nhà ở, căn hộ và hạ tầng. Tuy nhiên, thị trường vẫn thiếu sự dẫn dắt bằng những tiêu chuẩn chung, trong khi nhiều doanh nghiệp Việt Nam có xu hướng tập trung vào xuất khẩu và chưa dành sự quan tâm tương xứng cho thị trường nội địa.
Các diễn giả thảo luận tại chương trình
Cạnh tranh cũng ngày càng rõ hơn khi nguồn cung sản phẩm từ Trung Quốc lớn và đa dạng, tiếp cận người tiêu dùng Việt Nam qua bán hàng trực tuyến và các kênh phân phối trong nước. Vì vậy, đây là lúc doanh nghiệp Việt Nam cần chủ động hơn trong việc tổ chức và phát triển thị trường trong nước.
Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Vĩnh Nam, một doanh nghiệp riêng lẻ khó có thể giải quyết toàn bộ vấn đề của thị trường.
Các hiệp hội và các tổ chức liên quan cần tăng cường liên kết, tạo không gian để doanh nghiệp kết nối, chia sẻ kinh nghiệm và tìm kiếm đối tác. Cùng với đó, Nhà nước cần đóng vai trò dẫn dắt thông qua xây dựng các tiêu chuẩn chung, tạo khung minh bạch về chất lượng và nguồn gốc sản phẩm. Đây là cơ sở để doanh nghiệp nâng cao chất lượng, đồng thời giúp người tiêu dùng có thêm thông tin khi lựa chọn.
Trong khi đó, ông Nguyễn Minh Cương, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Gỗ Minh Long, nhìn thị trường nội địa từ góc độ tạo ra giá trị mới cho ngành nội thất. Theo đó, doanh nghiệp Việt Nam cần tạo ra giá trị thực chất hơn thay vì chỉ tham gia vào một công đoạn trong chuỗi xuất khẩu. Việt Nam xuất khẩu gần 20 tỷ USD sản phẩm gỗ, trong khi thị trường nội địa có quy mô khoảng 7 tỷ USD, tương đương khoảng 40% quy mô xuất khẩu. Nếu doanh nghiệp Việt Nam không am hiểu thị trường trong nước, không hiểu người Việt và không phục vụ tốt người tiêu dùng Việt Nam thì khó có thể đáp ứng tốt khách hàng quốc tế.
Theo các doanh nghiệp và hiệp hội, để thị trường nội địa trở thành động lực tăng trưởng thực chất, cần đồng thời giải quyết bài toán tiêu chuẩn, nguồn nguyên liệu, phân phối và khả năng kết nối thị trường. Trước hết, cần hình thành các chuẩn mực rõ ràng về nguồn gốc hợp pháp, an toàn sức khỏe, chất lượng, độ bền và bảo hành sản phẩm. Minh bạch thông tin sẽ giúp người tiêu dùng có cơ sở lựa chọn, đồng thời tạo động lực để doanh nghiệp đầu tư vào chất lượng và thương hiệu.
Cùng với đó, vai trò của các hiệp hội cần được phát huy trong kết nối doanh nghiệp, tổ chức hội chợ, chia sẻ thông tin và hình thành các chuẩn mực chung cho ngành. Nhà nước có vai trò xây dựng khung tiêu chuẩn và tạo môi trường để thị trường vận hành minh bạch.
Về phía doanh nghiệp, thay vì cạnh tranh chủ yếu bằng giá, cần chuyển sang cạnh tranh bằng thiết kế, chất lượng, dịch vụ, thương hiệu và khả năng minh bạch nguồn gốc. Khi đó “sân nhà” không chỉ tạo thêm dư địa tăng trưởng mà còn giúp doanh nghiệp Việt Nam nâng cao giá trị và sức cạnh tranh trong chuỗi ngành gỗ.
Ngọc Hân
