Không chỉ bảo đảm nguồn điện ổn định cho sản xuất và sinh hoạt, hạ tầng năng lượng thông minh còn góp phần tạo nên những đô thị xanh, tiết kiệm năng lượng và thân thiện với môi trường. Đây là nội dung được nhiều chuyên gia nhấn mạnh tại Diễn đàn Phát triển hạ tầng năng lượng thông minh diễn ra ngày 24/6 tại Hà Nội.
Bà Deirdre Ní Fhallúin Đại sứ Ireland tại Việt Nam trình bày kinh nghiệm quốc tế về phát triển hạ tầng năng lượng thông minh và khuyến nghị cho Việt Nam.
Khi năng lượng trở thành “mạch sống” của đô thị hiện đại
Trong nhiều năm qua, nhắc đến hạ tầng năng lượng, người ta thường nghĩ đến những nhà máy điện, trạm biến áp hay đường dây truyền tải. Tuy nhiên, dưới tác động của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 và xu hướng phát triển xanh toàn cầu, khái niệm này đang được mở rộng theo một cách hoàn toàn khác.
Phát biểu tại Diễn đàn Phát triển hạ tầng năng lượng thông minh do Báo Điện tử Tiếng nói Việt Nam (VOV) tổ chức, ông Phạm Mạnh Hùng, Phó Tổng Giám đốc Đài Tiếng nói Việt Nam, cho rằng hạ tầng năng lượng của tương lai phải được vận hành trên nền tảng dữ liệu, công nghệ số và đổi mới sáng tạo.
Từ lưới điện thông minh, hệ thống lưu trữ năng lượng đến ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data) hay Internet vạn vật (IoT), tất cả đang tạo nên một hệ sinh thái mới giúp tối ưu hóa việc sản xuất, phân phối và sử dụng năng lượng.
Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050, phát triển hạ tầng năng lượng thông minh không chỉ là yêu cầu về kỹ thuật mà còn là giải pháp để bảo đảm an ninh năng lượng, nâng cao chất lượng sống và thúc đẩy tăng trưởng xanh.
Theo các chuyên gia, những quốc gia thành công trong quá trình chuyển đổi năng lượng thường cũng là những quốc gia sở hữu các đô thị đáng sống, môi trường trong lành và nền kinh tế có sức cạnh tranh cao. Đây cũng là hướng đi mà Việt Nam đang theo đuổi trong hành trình phát triển bền vững.
Đô thị xanh không thể thiếu hạ tầng năng lượng thông minh
Một trong những nội dung được quan tâm tại diễn đàn là việc tích hợp hạ tầng năng lượng vào quy hoạch đô thị thế hệ mới. PGS.TS.KTS Nguyễn Vũ Phương, Phó Giám đốc Học viện Chiến lược và Bồi dưỡng cán bộ xây dựng (Bộ Xây dựng), cho rằng trong tương lai, năng lượng thông minh cần được xem là một lớp cấu trúc quan trọng của đô thị, bên cạnh hạ tầng giao thông, hạ tầng xã hội và không gian công cộng.
Theo ông Phương, quy hoạch đô thị hiện đại phải gắn kết chặt chẽ ba yếu tố: không gian – năng lượng – dữ liệu. Chỉ khi các yếu tố này được tích hợp đồng bộ mới có thể hình thành những đô thị vận hành hiệu quả, tiết kiệm năng lượng và thân thiện với môi trường. Đây cũng là xu hướng đang được nhiều thành phố trên thế giới triển khai nhằm giảm phát thải carbon, nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên và tăng khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu.
KTS Trần Ngọc Chính, Chủ tịch Hội Quy hoạch Phát triển đô thị Việt Nam.
Ở góc độ quy hoạch, KTS Trần Ngọc Chính, Chủ tịch Hội Quy hoạch Phát triển đô thị Việt Nam, đề xuất sớm triển khai các mô hình thí điểm “Đô thị năng lượng xanh thông minh” tại những thành phố lớn và các khu công nghiệp trọng điểm.
Theo ông Chính, việc ứng dụng AI, công nghệ bản sao số (Digital Twin) và các nền tảng quản trị số sẽ giúp các đô thị kiểm soát hiệu quả hơn việc tiêu thụ năng lượng, giảm chi phí vận hành và nâng cao chất lượng dịch vụ công.
Không chỉ mang lại lợi ích kinh tế, những mô hình này còn góp phần xây dựng môi trường sống xanh hơn cho cư dân, đồng thời gia tăng sức hấp dẫn của các đô thị đối với nhà đầu tư và du khách.
Trong xu hướng du lịch bền vững đang phát triển mạnh trên thế giới, những điểm đến chú trọng năng lượng sạch, giảm phát thải và ứng dụng công nghệ thông minh thường nhận được sự quan tâm lớn từ du khách quốc tế.
Khơi thông nguồn lực cho cuộc chuyển đổi xanh
Bên cạnh yếu tố công nghệ, câu chuyện vốn đầu tư cũng được xem là chìa khóa quyết định tốc độ phát triển của hạ tầng năng lượng thông minh. Ông Nguyễn Xuân Bắc, Phó Vụ trưởng Vụ Tín dụng các ngành kinh tế, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, cho biết theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, nhu cầu vốn đầu tư cho ngành điện trong giai đoạn 2021-2030 lên tới khoảng 134,7 tỷ USD. Con số này có thể tăng lên từ 399,2 đến 523,1 tỷ USD trong giai đoạn 2031-2050.
Ông Nguyễn Xuân Bắc, Phó Vụ trưởng Vụ Tín dụng các ngành kinh tế, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam
Nguồn vốn khổng lồ này sẽ được sử dụng cho các dự án điện gió, điện mặt trời, điện khí LNG, hệ thống lưu trữ năng lượng và lưới điện thông minh. Đáng chú ý, dư nợ tín dụng xanh dành cho lĩnh vực năng lượng sạch hiện đã đạt hơn 270 nghìn tỷ đồng, cho thấy xu hướng ngày càng rõ nét của dòng vốn hướng tới các dự án phát triển bền vững.
Các chuyên gia nhận định, bên cạnh tín dụng ngân hàng, Việt Nam cần tiếp tục phát triển các công cụ tài chính xanh như trái phiếu xanh, quỹ đầu tư hạ tầng và các mô hình hợp tác công – tư để huy động nguồn lực xã hội cho quá trình chuyển đổi năng lượng. Đây không chỉ là cơ hội cho ngành năng lượng mà còn mở ra dư địa phát triển mới cho các doanh nghiệp công nghệ, xây dựng, bất động sản xanh và nhiều lĩnh vực dịch vụ liên quan.
Hướng tới tương lai phát triển bền vững
Diễn đàn Phát triển hạ tầng năng lượng thông minh đã phác họa một bức tranh tương lai, nơi năng lượng không còn đơn thuần là nguồn cung cho sản xuất và sinh hoạt mà trở thành một phần quan trọng trong cấu trúc của những đô thị xanh, những điểm đến thông minh và nền kinh tế phát triển bền vững.
Trong hành trình hiện thực hóa các cam kết về tăng trưởng xanh và phát thải ròng bằng “0”, Việt Nam đang đứng trước cơ hội tạo ra một cuộc chuyển đổi mang tính bước ngoặt. Sự kết hợp giữa công nghệ hiện đại, quy hoạch dài hạn, nguồn vốn xanh và quyết tâm chính sách sẽ góp phần hình thành hệ thống năng lượng thế hệ mới, tạo nền tảng cho chất lượng sống tốt hơn, môi trường trong lành hơn và những đô thị đáng sống hơn trong tương lai. Đó không chỉ là câu chuyện của ngành năng lượng, mà còn là câu chuyện về một Việt Nam xanh hơn, thông minh hơn và bền vững hơn trong mắt người dân, nhà đầu tư cũng như bạn bè quốc tế.
Quỳnh Mai.
